Η διάθεση είναι ο καθολικός και σταθερός συναισθηματικός τόνος που βιώνεται εσωτερικά και που σε απαιτητικές περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τη συμπεριφορά και τη λειτουργικότητα του ατόμου καθώς και την αντίληψη του για τον κόσμο. 

Οι απαιτητικοί σύγχρονοι ρύθμοι ζωής μας στρέφουν μακρία από το εσωτερικό είναι μας. Περιπλανιόμαστε σε διαρκείς εξωτερικές αλλά και εσωτερικές απαιτήσεις, υποχρεώσεις, καθήκοντα και κάθε ρόλο που καλούμαστε να εκπληρώσουμε. 

Η συνεχόμενη ροή σκέψεων, πεποιθήσεων, αναμνήσεων και υποθέσεων μας οδηγούν να παραβλέπουμε ή να διαστρεβλώνουμε την πραγματικότητα, αγνοώντας τις δυνατότητες μας για γνώση και αυτοβελτίωση.Όταν βιώνουμε έντονο στρες, τότε μία από τις περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκεται είναι η αμυγδάλη. 

Όταν αντιμετωπίζουμε κάποιο κίνδυνο τότε ο εγκέφαλός μας, υπό την καθοδήγηση της αμυγδάλης, έρχεται στη λεγόμενη κατάσταση “μάχη, φυγή ή πάγωμα ” (fight, flight or freeze) η οποία πυροδοτεί την έκκριση ορμονών κορτιζόλης και αδρεναλίνης και θα πρέπει να αποφασίσουμε αν θα παλέψουμε, αν θα ξεφύγουμε ή να μη κάνουμε απολύτως τίποτα για την επιβίωση μας. Τόσο το ψυχοκοινωνικό στρες (όπως το πένθος για ένα αγαπημένο προσώπο, διαζύγιο, εξαντλητικοί εργασιακοί ρυθμοί) όσο και οι ατομικές αντιδράσεις με συναισθήματα αδυναμίας και παραίτησης σε αυτά τα συμβάντα, αυξάνουν τον κίνδυνο για εμφάνιση καρδιαγγειακών, ψυχιατρικών και άλλων παθήσεων. 

Η ενσυνειδητότητα είναι μια ψυχοεκπαιδευτική παρέμβαση που εφαρμόζεται για τη διαχείρηση του στρες, ανησυχίας, θλίψης αλλά και του χρόνιου πόνου. Έχει ενταχθεί στη πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη σε χώρες όπως η Σουηδία, Η.Π.Α. και πολυάριθμα ερευνητικά προγράμματα χρηματοδοτούνται για να μελετήσουν το ρόλο και τις επιπτώσεις της ενσυνειδητότητας στη σωματική και ψυχική υγεία.

Η αρχική τεχνική μείωσης του στρες βασισμένη στην ενσυνειδητότητα ως αυτόνομη (Mindfulness Based Stress Reduction-MBSR) είναι ένα γενικευμένο και ομαδικό πρόγραμμα που ενθαρρύνει τον συμμετέχοντα να παρατηρήσει πότε συμβαίνουν αυτόματες διαδικασίες και να αλλάξει την αντίδρασή του ώστε να είναι περισσότερο συνειδητή.Παράλληλα, η γνωσιακή θεραπεία βασισμένη στην ενσυνειδητότητα (Μindfulness Based Cognitive Therapy-MBCT) αναπτύχθηκε από τους θεραπευτές Z.Segal, M.Williams και J.Teasdale ώς υποκατηγορία της γνωσιακής-συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας

Συνδυάζει τις γνωσιακές και συμπεριφορικές τεχνικές με την ενσυνειδητότητα. Αρχικά, δημιουργήθηκε ως μια θεραπεία πρόληψης υποτροπής για άτομα με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Στόχος της MBCT είναι να διακόψει τις αυτόματες γνωστικές διαδικασίες και να διδάξει στους συμμετέχοντες να εστιάζουν λιγότερο στην αντίδραση τους όσο να αποδέχονται και να παρατηρούν, αναγνωρίζοντας την αρνητική σκέψη. Κατά μια μελέτη με 45 συμμετέχοντες που έλαβε χώρα στο Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ, Σουηδίας παρατηρήθηκε μείωση του κινδύνου επανεμφάνισης καταθλιπτικού επεισοδίου κατά 50%. 

Μπορεί να εφαρμοστεί συμπληρωματικά της κύριας θεραπείας σε:

-Αγχώδεις διαταραχές

-Χρόνιο πόνο 

-Ινομυαλγία

-Διαταραχές ύπνου 

-Κατάθλιψη 

-Μέτατραυματικό Στρες 

-Διαταχές συγκέντρωσης 

-Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής 

-Ψυχοσωματικές Εκδηλώσεις: Nευροδερματίτιδα, Έκζεμα, Ψωρίαση, Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου 

Προτείνεται αποκλειστικά και μόνο ως συμπληρωματικό εργαλείο στη κύρια θεραπεία του πάσχοντα. 

Ακόμη, σε υγιή άτομα που ενδιαφέρονται να:

 -αυξήσουν την παραγωγικότητα τους 

-βελτιώσουν την μνήμη και τη συγκέντρωση τους 

-βελτιώσουν την ενσυναίσθηση τους 

-αυξήσουν την ψυχική ανθεκτικότητα και την συναισθηματική τους νοημοσύνη -ελέγχουν τις αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα 

Διαρκεί κατά κανόνα οκτώ εβδομάδες, τριών εβδομαδιαίων συνεδριών δία ζώσης είτε εξ’αποστάσεως. Συνεπώς, συνολικά 24 συνέδριες οι οποίες μπορούν, ωστόσο, να προσαρμοστούν στις ανάγκες του κάθε θεραπευόμενου. Σημαντική είναι η συστηματική πρακτική μεταξύ των συνεδριών ώστε να διασφαλιστούν τα μέγιστα δυνατά οφέλη. 

Ένας απλός τρόπος για να εξασκείς την ενσυνειδητότητα όταν βρίσκεσαι αντιμέτωπος με μια απαιτητική κατάσταση: 

  1. Να είσαι παρών στη στιγμή. 
  1. Να εστιάζεις την συγκέντρωση και την αναπνοή στα συναισθήματα ή στο σώμα σου. 
  2. Να αποδέχεσαι τις σκέψεις σου και τα συναισθήματα σου χωρίς επίκριση.

Είναι δύσκολο να επιβραδύνεις και να παρατηρείς πράγματα σε έναν πολυάσχολο κόσμο. Προσπάθησε να αφιερώσεις χρόνο για να νιώσεις το περιβάλλον με όλες τις αισθήσεις – την αφή, τον ήχο, την όραση, τη μυρωδιά και τη γεύση. 

Να έχεις την επίγνωση της στιγμής και την πλήρη αποδοχή του βιώματος χωρίς κριτική και αυτοκατηγορίες.

‘’Είναι η απορρέουσα γνώση μέσω της με πρόθεση προσοχής και αποδοχής για το σύνολο της εμπειρίας (σκέψεις, συναισθήματα, σωματικές αισθήσεις) στο εδώ και τώρα.’’

Αρθρογραφεί η Ψυχίατρος-Ψυχοθεραπεύτρια Γεωργία-Φαίδρα Βιτάλη, τ. επικεφαλής επιμελήτρια Στοκχόλμης, Σουηδίας και μετεκπαιδευθείσα στη Διακρανιακή Μαγνητική Θεραπεία, Harvard Medical School, MA, USA

 *Οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμόδιου επαγγελματία υγείας.