Η ενσυνειδητότητα είναι μια ψυχοεκπαιδευτική παρέμβαση που εφαρμόζεται για τη διαχείρηση του στρες, ανησυχίας, θλίψης αλλά και του χρόνιου πόνου. Έχει ενταχθεί στη πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη σε χώρες όπως η Σουηδία, Η.Π.Α. και πολυάριθμα ερευνητικά προγράμματα χρηματοδοτούνται για να μελετήσουν το ρόλο και τις επιπτώσεις της ενσυνειδητότητας στη σωματική και ψυχική υγεία. 

Η συνεχόμενη ροή σκέψεων, πεποιθήσεων, αναμνήσεων και υποθέσεων μας οδηγούν να παραβλέπουμε ή να διαστρεβλώνουμε την πραγματικότητα, αγνοώντας τις δυνατότητες μας για γνώση και αυτοβελτίωση. Όταν βιώνουμε έντονο στρες, τότε μία από τις περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκεται είναι η αμυγδάλη.  

Τόσο το ψυχοκοινωνικό στρες (όπως το πένθος για ένα αγαπημένο προσώπο, διαζύγιο, εξαντλητικοί εργασιακοί ρυθμοί) όσο και οι ατομικές αντιδράσεις με συναισθήματα αδυναμίας και παραίτησης σε αυτά τα συμβάντα, αυξάνουν τον κίνδυνο για εμφάνιση καρδιαγγειακών, ψυχιατρικών και άλλων παθήσεων.   

Όσο περισσότερο ανησυχούμε, φοβόμαστε ή νιώθουμε κάποιο άλλο συναίσθημα τόσο περισσότερο εκπαιδεύουμε τον εγκέφαλο μας να γινέται καλύτερος σε αυτό.   

Σύμφωνα με τον επίτιμο καθηγήτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Μασσαχουσέτης και ιδρυτή Jon Kabat-Zinn του Κέντρου Μείωσης Στρες, η ενσυνειδητότητα ορίζεται ως ‘’η συνειδητοποίηση που προκύπτει από την προσοχή, σκοπίμως, επί του παρόντος, με συμπόνια και έχοντας ως επίκεντρο την αυτογνωσία’’. 

Μέσω της ενσυνειδητότητας, το άτομο μπορεί να αναπτύξει μηχανισμούς διαχείρησης του στρες, των σωματικών ενοχλήσεων και των αρνητικών συναισθημάτων συγκεντρώνοντας τον νου και εστιάζοντας στην αναπνοή.   

Εστιάστε στον εαυτό σας στο παρόν με συμπόνια χωρίς επίκριση.’ 

Βασικό χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι το πώς δίνουμε προσοχή στην εμπειρία και όχι στο περιεχόμενο της εμπειρίας per se.Η σύγχρονη έρευνα του εγκεφάλου με νευροαπεικονιστικές μελέτες έρχεται να συνηγορήσει υπέρ της παρατήρησης του Επίκτητου (50-138 μ.Χ, Έλληνας στωικός φιλόσοφος). Κατά το σύγγραμμα του ‘’Εγχειρίδιον’’, οι άνθρωποι ταράζονται όχι από αυτά που τους συμβαίνουν (αντικειμενικά γεγονότα) όσο από την άποψη (υποκειμενικές επιθυμίες) που σχηματίζουν για αυτά. 

Σε αυτές τις μελέτες παρατηρούνται δομικές και λειτουργικές αλλαγές σε εγκεφαλικές περιοχές και νευρωνικά δίκτυα.   

Ο ιππόκαμπος και η αμυγδάλη είναι δυο σημαντικά μέρη του πρωτόγονου “οσφρητικού’’ εγκεφάλου. Η αμυγδάλη που σχετίζεται με τον φόβο, εαν απομονωθεί από τον υπόλοιπο εγκέφαλο, το αποτέλεσμα θα είναι μια εντυπωσιακή ανικανότητα να συλλάβουμε τη συναισθηματική σημασία των γεγονότων. Λειτουργεί ως αποθήκη των συναισθημάτων, δημιουργεί τις ίδιες αντιδράσεις στο παρόν που θυμίζουν κάτι που συνέβη στο παρελθόν. Για αυτό και συχνά νιώθει κανείς υπό την εξουσία των συναισθημάτων του, και παρά τη λογική κατανόηση μιας κατάστασης, είναι δύσκολο να αποτρέψει όσα νιώθει ότι του προκαλεί.  

Χάρη σε αυτές τις αρχικές μελέτες, γνωρίζουμε ότι η ενσυνειδητότητα συμβάλλει στη νευροπλαστικότητα, ως ένας τρόπος συστηματικής εκγύμνασης του εγκεφάλου με δυνητικά οφέλη. Είναι μια διαδικασία επίγνωσης με στόχο την επανεδραίωση της αρμονίας και την ενεργοποίηση των φυσικών αμυνών του σώματος. 

Φαίνεται ότι, βάσει μελετών, η ψυχοεκπαιδευτική παρέμβαση με το πρόγραμμα Μείωσης Στρες βασισμένο στην Ενσυνειδητότητα (MBRS) διάρκειας 8 εβδομάδων:  

  • Ενισχύει την μνήμη, τη μάθηση και τον καθορισμό στόχων μέσω του νευρωνικού δικτύου αυτόματης λειτούργιας (default mode network) αποτελεί τον ‘’αυτόματο πιλότο’’ επιτρέποντας να λαμβάνουμε γρήγορες και σωστές αποφάσεις εξοικονομώντας χρόνο και ενέργεια, όπως στη διαδρομή από το σπίτι στη δουλεία χωρίς να σκεφτόμαστε συνειδητά.  Η στροφή της προοπτικής από την αυτόματη-πιλοτική αντίδραση σε έναν πιο συνειδητοποιημένο και παρατηρητικό μάρτυρα αποτελεί κεντρικό στοιχείο της εκπαίδευσης της ενσυνειδητότητας. Σε έρευνα όπου συμμετείχαν μαθητές που εφήρμοσαν το πρόγραμμα της ενσυνειδητότητας των οκτώ εβδομάδων κατάφεραν να κατευθύνουν σκόπιμα και να εστιάσουν την προσοχή τους πιο γρήγορα έχοντας καλύτερη απόδοση από την αντίστοιχη ομάδα μαθητών που δε το εφήρμοσε. 
  • Μειώνει την επίδραση του στρες μέσω της οδού αμυγδάλης και πρόσθιας μοίρας της έλικας του προσαγώγιου (κέντρο γενναιοδωρίας-sgACC). 
  • Ρυθμίζει τα συναισθήματα μέσω του προμετωπιαίου φλοιού ως κύριος συντονιστής των γνωστικών “εκτελεστικών” λειτουργίων όπως ο σχεδιασμός, η λήψη αποφάσεων και η κρίση. Μας επιτρέπει να έχουμε υπόψη δύο έννοιες ή εμπειρίες ταυτόχρονα, ώστε να μπορούμε να συγκρίνουμε και να αξιολογούμε σχέδια, ιδέες και αναμνήσεις. Μας βοηθά, επίσης, να συνδέσουμε τη μνήμη με την αισθητηριακή εισροή, ώστε να μπορέσουμε να συνδέσουμε αυτά που μάθαμε από το παρελθόν με αυτά που συμβαίνουν στην παρούσα στιγμή, κατά μια άλλη έρευνα από το Γενικό Νοσοκομείο Μασσαχουσέτης με επικεφαλή τη Δρ. Sara Lazar. 
  • Βελτιώνει την επικοινωνία στις διαπροσωπικές σχέσεις, ενισχύοντας την αυτοευαισθητοποίηση (self-awareness) και αυτοσυμπόνια (self-compassion) μέσω του νησιωτικού φλοιού ο οποίος συμβάλλει στην ενσωμάτωση της αίσθησης και του συναισθήματος και στην επεξεργασία κοινωνικών συναισθημάτων- όπως η ενσυναίσθηση και η αγάπη. Σύμφωνα με μια πρόσφατη σειρά εκθέσεων από το Πανεπιστήμιο του Τορόντο, η ενσυνειδητότητα επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο χτίζουμε έναν εαυτό από την εμπειρία μας και τη σχέση μεταξύ της αφήγησης που χρησιμοποιούμε για να δημιουργήσουμε έναν εαυτό και την άμεση εμπειρία μας από στιγμή σε στιγμή. Δύο διακριτά νευρωνικά δίκτυα σε διαφορετικά μέρη του εγκεφάλου συμβάλλουν στην εμπειρία του “εαυτού” μας. 
  • Μπορεί να συμβάλλει αμιδρώς θετικά σε χρόνιες παθήσεις όπως χρόνιος πόνος, ινομυαλγία, ρευματοειδή αρθρίτιδα, διαβήτη τύπου 2, σύνδρομο χρόνιας κόπωσης, πολλαπλή χημική ευαισθησία καθώς και να αυξήσει την μεταβλητότητα της καρδιακής συχνότητας (HRV-heart rate variability) συμβάλλοντας στη σωστή μεταφορά οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα στο σώμα, κατά μια άλλη μελέτη.  
  • Ακόμη, σε υγιή άτομα που ενδιαφέρονται να: αυξήσουν την παραγωγικότητα

βελτιώσουν την μνήμη και τη συγκέντρωση
-βελτιώσουν την ενσυναίσθηση
-αυξήσουν την ψυχική ανθεκτικότητα και την συναισθηματική τους νοημοσύνη.
-ελέγχουν τις αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα.   

Είναι δύσκολο να επιβραδύνεις και να παρατηρείς πράγματα σε έναν πολυάσχολο κόσμο. Προσπάθησε να αφιερώσεις χρόνο για να νιώσεις το περιβάλλον με όλες τις αισθήσεις – την αφή, τον ήχο, την όραση, τη μυρωδιά και τη γεύση. Να έχεις την επίγνωση της στιγμής και την πλήρη αποδοχή του βιώματος χωρίς κριτική και αυτοκατηγορίες.

‘’Δεν υπάρχει υγεία χωρίς την ψυχική υγεία. Η ψυχική υγεία είναι ακρογωνιαίος λίθος για την ευεξία και τη λειτουργικότητα του ατόμου.’’ 

‘’Είναι η απορρέουσα γνώση μέσω της με πρόθεση προσοχής και αποδοχής για το σύνολο της εμπειρίας  (σκέψεις, συναισθήματα, σωματικές αισθήσεις) στο εδώ και τώρα.’’ 

Ενδιαφέρεστε να μάθετε περισσότερα; 

Συμπληρώστε τη φόρμα επικοινωνίας τώρα και κλείστε μια άνευ κόστους επίσκεψη